ทำไมกินอาหารเผ็ดแล้วสะอึก?

สารที่ทำให้อาหารเผ็ดคือ แคปไซซิน (Capsaicin) ซึ่งพบในพริกและอาหารเผ็ดต่าง ๆ แคปไซซินนี้ไม่ใช่แค่ทำให้ปากร้อน แต่ยังเป็นสารระคายเคือง (irritant) ที่กระตุ้นตัวรับความร้อนและความเจ็บปวดที่เรียกว่า TRPV1 ในปาก คอ หลอดอาหาร และกระเพาะอาหาร

เมื่อแคปไซซินเข้าไป มันสามารถ:

• ระคายเคือง กะบังลม (diaphragm) โดยตรง หรือกระตุ้นเส้นประสาทที่ควบคุมกะบังลม (โดยเฉพาะ เส้นประสาทเฟรนิก - phrenic nerve และ เส้นประสาทวากัส - vagus nerve)
• ทำให้กะบังลมหดเกร็งอย่างกะทันหัน (spasm) ซึ่งเป็นกลไกหลักของการสะอึก
• กระตุ้นให้เกิดกรดในกระเพาะมากขึ้น หรือทำให้เราหอบ/กลืนอากาศมากขึ้น ส่งผลให้กระเพาะขยายและกดทับกะบังลม

ผลคือ กะบังลมหดตัวเร็ว ๆ ตามด้วยกล่องเสียงปิดชั่วคราว ทำให้อากาศพุ่งออกมาแบบ “ฮึก” นั่นเอง นักวิทยาศาสตร์ยังไม่รู้กลไกที่แน่นอน 100% แต่เชื่อว่าแคปไซซินเป็นตัวกระตุ้นเส้นประสาทและเนื้อเยื่อที่เกี่ยวข้องกับ reflex การสะอึกโดยตรง

• ปริมาณแคปไซซิน (ยิ่งเผ็ดมาก ยิ่งเสี่ยง)
• ความไวของแต่ละคนต่อสารนี้ (บางคนเส้นประสาทวากัสหรือกะบังลม敏感เป็นพิเศษ)
• ปัจจัยอื่นร่วม เช่น กินเร็ว กินอิ่มเกิน ผสมกับเครื่องดื่มเย็น/ร้อนจัด หรือมีอาการกรดไหลย้อน (GERD) อยู่แล้ว

• ดื่มน้ำเปล่าช้า ๆ หรือน้ำอุ่น (ช่วยกลบแคปไซซินได้บ้าง)
• ดื่มนมหรือกินโยเกิร์ต (โปรตีนและไขมันในนมช่วยละลายแคปไซซินได้ดีกว่า น้ำเปล่า)
• หายใจเข้าลึก ๆ แล้วกลั้นหายใจสักพัก (วิธีคลาสสิก)
• กินน้ำตาลทราย หรือน้ำผึ้งเล็กน้อย (บางคนบอกช่วยได้)
• ถ้าสะอึกนานเกิน 48 ชั่วโมง หรือบ่อยมาก แนะนำไปหาหมอ เพราะอาจมีสาเหตุอื่นแฝงอยู่

สรุปง่าย ๆ คือ แคปไซซิน ระคายเคืองระบบทางเดินอาหารและกะบังลม จนทำให้เกิดการหดเกร็งแบบสะอึก ถ้าชอบกินเผ็ดแต่ไม่อยากสะอึก ลองกินค่อย ๆ หรือกินคู่กับนม/ข้าวก็ช่วยลดโอกาสได้นะครับ 🌶️😅